Türkiye

Tarihinde Bugün sitesinden
Şuraya atla: kullan, ara


Türkiye Cumhuriyeti
Türkiye bayrağı
Bayrağı
Marşı: İstiklâl Marşı
Türkiye konumu
Türkiye konumu
Başkenti Ankara
39°55′N 32°50′E / 39.917°N 32.833°E / 39.917; 32.833
En büyük şehri İstanbul
41°1′N 28°57′E / 41.017°N 28.950°E / 41.017; 28.950
Resmî dilleri Resmî diller
Diğer diller Konuşulan diller
Etnik gruplar Ülkelerin etnik grupları
Din Ülkelerin inançları
Demonim Türk
Hükûmet Üniter Parlementer Anayasal Cumhuriyet
• Yönetim
Ülkelerin liderleri
Yasama organı Ülkelerin yasama organları
Kuruluşu
19 Mayıs 1919
24 Temmuz 1923
• Cumhuriyetin ilanı
29 Ekim 1923
Yüzölçümü
• Toplam
Ülkelerin yüzölçümleri
Nüfus
• sayımı
Ülkelerin nüfusları
• GSYİH
Ülkelerin GSYİH'ları
• SAGP
Ülkelerin SAGP'ları
Gini Ülkelerin Gini'leri
İGE Ülkelerin İGE'leri
Para birimi Türk lirası (₺) (TRY)
Saat dilimi DAZD (UTC+3)
Tarih biçimi dd/mm/yyyy (AD)
Trafik yönü sağdan
Telefon kodu +90
İnternet TLD .tr

Türkiye ya da resmî adıyla Türkiye Cumhuriyeti, topraklarının büyük bölümü Anadolu'ya, küçük bir bölümü ise Balkanlar'ın uzantısı olan Trakya'ya yayılmış bir ülke. Kuzeybatıda Bulgaristan, batıda Yunanistan, kuzeydoğuda Gürcistan, doğuda Ermenistan, İran ve Azerbaycan'ın ekslav toprağı Nahçıvan, güneydoğuda ise Irak ve Suriye komşusudur. Güneyini Akdeniz, batısını Ege Denizi ve kuzeyini Karadeniz çevreler. Marmara Denizi ise İstanbul Boğazı ve Çanakkale Boğazı ile birlikte Anadolu'yu Trakya'dan yani Asya'yı Avrupa'dan ayırır. Türkiye, Avrupa ve Asya'nın kavşak noktasında yer alması sayesinde önemli bir jeostratejik güce sahiptir.[1]

Türkiye toprakları üzerindeki ilk yerleşmeler Aiol, Dor ve İyon Yunanları, Traklar ve Persler gibi çeşitli milletler tarafından Yontma Taş Devri'nde başlatıldı.[2][3][4][5] Ardından III. Aleksandros egemenliğiyle birlikte Helenistik dönem geldi, daha sonra sırasıyla Roma ve Bizans dönemleri yaşandı.[4][6] 11. yüzyılda Selçukluların göçleri sonucunda topraklar üzerinde Türkleştirme hareketi başladı ve 1071 Malazgirt Muharebesi sonrasında gelen Selçuklu zaferiyle Anadolu'daki Bizans üstünlüğü büyük ölçüde kırıldı.[7] Anadolu Selçukluları, Anadolu'yu 1243'teki Moğol istilasına kadar yönetti. İstila sonrasında pek çok küçük Türk beyliği ortaya çıktı.[8]

13. yüzyılın sonlarından itibaren Osmanlılar, Anadolu'nun yanı sıra Güneydoğu Avrupa, Batı Asya ve Kuzey Afrika üzerinde toprakları bulunan büyük bir imparatorluk kurarak erken modern dönemde Avrasya ve Afrika'nın büyük bir gücü oldu. İmparatorluk zirvesini 15. ve 17. yüzyıllar arasında, özelikle Kanunî Sultan Süleyman döneminde yaşadı. 1683 II. Viyana Kuşatması ve 1699 Kutsal İttifak Savaşları sonrasında Türklerin Avrupa topraklarından çekilişi başladı ve Osmanlı İmparatorluğu uzun bir gerileme dönemi yaşadı. Ülkenin birçok alandaki yetersizliğini kanıtlayan 19. yüzyıldaki Tanzimat ıslahatları, modernleşmeyi sağlayamadı ve dağılmayı engelleyemedi. Osmanlı, I. Dünya Savaşı'na (1914-18) İttifak Devletleri'nin yanında girdi ve savaşta yenik düşerek yıkıldı.[9] İşgalci kuvvetlere karşı yapılan Kurtuluş Savaşı (1919-22) başarıya ulaştıktan sonra Mustafa Kemal Atatürk tarafından 1923'te Türkiye Cumhuriyeti kuruldu.

Türkiye, çeşitli kültürleri barındıran demokratik, laik, üniter bir anayasal cumhuriyettir.[10][11] Resmî dili, nüfusun %85'inin anadili olan Türkçe'dir.[12] Ülkenin %70-80'ini Türkler, geriye kalanını Lozan'a göre yasal olarak tanınan (Ermeniler, Rumlar ile Yahudiler) ve yasal olarak tanınmayan (Arnavutlar, Boşnaklar, Çerkesler, Gürcüler ile Kürtler vb.) milletler oluşturmaktadır.[10][13][14][15] Nüfusunun büyük bölümü Müslümandır.[10] Avrupa Konseyi, NATO, OECD, AGİT ve G-20 topluluklarına üye olan Türkiye, Batı dünyasıyla bütünleşmiştir. 1963'te Avrupa Ekonomik Topluluğu ortak üyesi olmuş, 1995'te AB Gümrük Birliği'ne katılmış ve Avrupa Birliği'ne tam üyelik müzakerelerine 2005'te başlamıştır. Ülke ayrıca Türk Konseyi, Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı, İslam İşbirliği Teşkilatı ve Ekonomik İşbirliği Teşkilatı gibi örgütlere de üyedir. Günümüzde Türkiye, büyüyen ekonomisi ve diplomatik girişimleri sayesinde bölgesel güç olarak kabul edilmektedir.[16][17][18][19][20][21][22]

Kaynakça

  1. ^ "The Economist: "Turkey in the Balkans: The good old days?"". 5 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160405031214/http://www.economist.com/node/21536647. Erişim tarihi: 5 Kasım 2011. 
  2. ^ Stiner, Mary C.; Kuhn, Steven L.; Güleç, Erksin. "Early Upper Paleolithic shell beads at Üçağızlı Cave I (Turkey): Technology and the socioeconomic context of ornament life-histories". Journal of Human Evolution 64 (5): 380–398. DOI:10.1016/j.jhevol.2013.01.008. ISSN 0047-2484. PMID 23481346. 
  3. ^ Douglas Arthur Howard. The History of Turkey. Greenwood Publishing Group. ss. xiv–xx. ISBN 978-0-313-30708-9. http://books.google.com/books?id=Ay-IkMqrTp4C. Erişim tarihi: 2 Nisan 2013. 
  4. ^ a b Sharon R. Steadman; Gregory McMahon (15 Eylül 2011). The Oxford Handbook of Ancient Anatolia: (10,000-323 BCE). Oxford University Press. ss. 3-11, 37. ISBN 978-0-19-537614-2. http://books.google.com/books?id=7ND_CE9If3kC. Erişim tarihi: 23 Mart 2013. 
  5. ^ Casson, Lionel (1977). "The Thracians". The Metropolitan Museum of Art Bulletin 35 (1): 2–6. DOI:10.2307/3258667. http://www.metmuseum.org/pubs/bulletins/1/pdf/3258667.pdf.bannered.pdf. 
  6. ^ David Noel Freedman; Allen C. Myers; Astrid Biles Beck (2000). Eerdmans Dictionary of the Bible. Wm. B. Eerdmans Publishing. s. 61. ISBN 978-0-8028-2400-4. https://books.google.com.tr/books?id=P9sYIRXZZ2MC&pg=PA61&redir_esc=y&hl=tr. Erişim tarihi: 24 March 2013. 
  7. ^ Metz, Helen Chapin, haz. (1996). "Turkish Origins". Turkey: A Country Study. Area handbook series (fifth bas.). Washington DC: United States Government Publishing Office for the Federal Research Division of the Library of Congress. ISBN 0-8444-0864-6. LCCN 95049612. http://countrystudies.us/turkey/5.htm. 
  8. ^ Mehmet Fuat Köprülü&Gary Leiser. The origins of the Ottoman Empire. s. 33. 
  9. ^ "Ottoman/Turkish Visions of the Nation, 1860–1950". https://books.google.com.tr/books?id=qejRAQAAQBAJ&pg=PA180. Erişim tarihi: 18 Şubat 2015. 
  10. ^ a b c "Turkey". The World Factbook. 9 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160709035610/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html. Erişim tarihi: 9 Şubat 2013. 
  11. ^ "What really matters about Multiculturalism in Turkey by Rabee Al-Hafidh". 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160305005402/http://www.todayszaman.com/op-ed_what-really-matters-about-multiculturalism-in-turkey-by-rabee-al-hafidh-_303176.html. Erişim tarihi: 18 Şubat 2015. 
  12. ^ "Türkiye'nin yüzde 85'i 'anadilim Türkçe' diyor". Milliyet.com.tr. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160303202847/http://www.milliyet.com.tr/2007/03/22/guncel/agun.html. Erişim tarihi: 4 Kasım 2012. 
  13. ^ "Turkey Overview". 9 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20150909185440/http://www.minorityrights.org:80/4387/turkey/turkey-overview.html. Erişim tarihi: 27 Kasım 2014. 
  14. ^ Ali Tayyar Önder (2006). Türkiye'nin Etnik Yapısı. Kripto Yayınevi. ISBN 9786054125036. 
  15. ^ "Toplumsal Yapı Araştırması 2006". 2006. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160303233304/http://www.konda.com.tr/tr/raporlar/2006_09_KONDA_Toplumsal_Yapi.pdf. Erişim tarihi: 21 Şubat 2015. 
  16. ^ "Turkey and Russia on the Rise". Stratfor. 17 Mart 2009. 12 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160612152636/https://www.stratfor.com/weekly/20090317_turkey_and_russia_rise. Erişim tarihi: 21 Ağustos 2011. 
  17. ^ "Can Turkey Be a Source of Stability in the Middle East?". heptagonpost.com. 18 Aralık 2010. 24 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160424160945/http://heptagonpost.com/Dessi/can_turkey_be_a_source_of_stability_in_the_middle_east. Erişim tarihi: 16 Mayıs 2011. 
  18. ^ "Turkey: A Welcome Return To The Balkans?". eurasiareview.com. 3 Ocak 2012. 31 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160531012317/http://www.eurasiareview.com/03012012-turkey-a-welcome-return-to-the-balkans-analysis/. Erişim tarihi: 15 Kasım 2012. 
  19. ^ "The Political Economy of Regional Power: Turkey". 10 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140210210237/http://www.giga-hamburg.de:80/de/system/files/publications/wp204_bank-karadag.pdf. Erişim tarihi: 18 February 2015. 
  20. ^ "Turkey: From regional to global player". 20 Mart 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20150320004627/http://www.dw.de/turkey-from-regional-to-global-player/a-16036132. Erişim tarihi: 18 Şubat 2015. 
  21. ^ "International Organisations". 11 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20151211141620/http://www.mfa.gov.tr:80/sub.en.mfa?7cafe2ef-78bd-4d88-b326-3916451364f3. Erişim tarihi: 10 Eylül 2014. 
  22. ^ "Theoretical Analysis of Turkey as a Regional Power". 7 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160407184058/http://web.isanet.org/Web/Conferences/FLACSO-ISA%20BuenosAires%202014/Archive/3bae0df8-d05d-4837-9811-73216a2a95bf.pdf. Erişim tarihi: 18 Şubat 2015.