İstanbul

Tarihinde Bugün sitesinden
Şuraya atla: kullan, ara
İstanbul
İstanbul
Büyükşehir Belediyesi
Modern İstanbul
Modern İstanbul
İstanbul ili Türkiye'nin kuzeybatısında adıyla anılan boğazın iki kenarında yer alır
İstanbul ili Türkiye'nin kuzeybatısında adıyla anılan boğazın iki kenarında yer alır
İstanbul
Türkiye'deki konumu
Koordinatlar: 41°00′49″N 28°57′18″E / 41.01361°N 28.95500°E / 41.01361; 28.95500
Ülke Türkiye
Bölge Marmara Bölgesi
İl İstanbul ili
İlçeler 39
Hükûmet
 • Belediye Başkanı Mevlüt Uysal (AKP)
 • Vali Vasip Şahin
Yüzölçümü[1][2]
 • Kentsel 1539
 • Metro 5343
Rakımı 39
Nüfus (31 Aralık 2017)[3][4][5]
 • Büyükşehir Belediyesi 15.029.231
 • Sıra 1.
 • Yoğunluk 7664–12029
 • Kentsel 14.100.000
 • Metropol 15.029.231
 • Metropol yoğunluğu 2813
Demonimi İstanbullu
Saat dilimi DAZD (UTC+3)
Posta kodu 34000 ile 34990 arası
Alan kodu 212 (Avrupa yakası)
216 (Asya yakası)
Araç plakası 34
En düşük GSYİH 2017
 - Toplam $349 milyar[6]
 - Kişi başı $23,221
GeoTLD .ist, .istanbul
Web sitesi www.ibb.gov.tr
www.istanbul.gov.tr

İstanbul, Türkiye'de yer alan şehir ve ülkenin 81 ilinden biridir. Ülkenin en kalabalık, ekonomik, tarihi ve sosyo-kültürel açıdan en önemli şehridir.[7][8][9] Şehir, iktisadi büyüklük açısından dünyada 34., nüfus açısından belediye sınırları göz önüne alınarak yapılan sıralamaya göre Avrupa'da birinci, dünyada ise Lagos'tan sonra altıncı sırada yer almaktadır.[10][11]

İstanbul Türkiye'nin kuzeybatısında, Marmara kıyısı ve Boğaziçi boyunca, Haliç'i de çevreleyecek şekilde kurulmuştur. İstanbul kıtalararası bir şehir olup, Avrupa'daki bölümüne Avrupa Yakası veya Rumeli Yakası, Asya'daki bölümüne ise Anadolu Yakası veya Asya Yakası denir. Tarihte ilk olarak üç tarafı Marmara Denizi, Boğaziçi ve Haliç'in sardığı bir yarımada üzerinde kurulan İstanbul'un batıdaki sınırını İstanbul surları oluşturmaktaydı. Gelişme ve büyüme sürecinde surların her seferinde daha batıya ilerletilerek inşa edilmesiyle 4 defa genişletilen şehrin[12] 39 ilçesi vardır. Sınırları içerisinde ise büyükşehir belediyesi ile birlikte toplam 40 belediye bulunmaktadır.

Dünyanın en eski şehirlerinden biri olan İstanbul, 330-395 yılları arasında Roma İmparatorluğu, 395-1204 ile 1261-1453 yılları arasında Bizans İmparatorluğu, 1204-1261 arasında Latin İmparatorluğu ve son olarak 1453-1922 yılları arasında Osmanlı İmparatorluğu'na başkentlik yaptı.[13] Ayrıca İstanbul, Hilâfetin Osmanlı İmparatorluğu'na geçtiği 1517'den kaldırıldığı 1924'e kadar İslam'ın da merkezi oldu.[14]

Son yıllarda birbiri ardına ortaya çıkartılan arkeolojik bulgularla insanlık tarihine ilişkin önemli bilgiler elde edilmiştir. Yarımburgaz Mağarası'ndan çıkarılan taş aletlerle, ilkel insan izlerinin 400.000 yıl öncesine dayandığı ortaya çıkmıştır.[15][16][17][18] Anadolu Yakası'nda yürütülen kazı çalışmaları ve bunlara bağlı araştırmalar, şehirde tarım ve hayvancılığa dayalı ilk yerleşik insan topluluğunun MÖ 5500'lere tarihlenen Fikirtepe kültürü olduğunu göstermiştir.[19] Bu arkeolojik bulgular yalnızca İstanbul'un değil, tüm Marmara Bölgesi'nin en eski insan izleridir.[19] İstanbul sınırları içinde kent bazında ilk yerleşimler ise Anadolu Yakası'nda Kalkedon; Avrupa Yakası'nda Byzantion'dur. Cumhuriyet dönemi öncesinde egemenliği altında olduğu devletlere yüzlerce yıl başkentlik yapan İstanbul, 13 Ekim 1923 tarihinde başkentin Ankara'ya taşınmasıyla bu özelliğini yitirmiş; ancak ülkenin ticaret, sanayi, ulaşım, turizm, eğitim, kültür ve sanat merkezi olma özelliğini sürdüregelmiştir.[20]

Karadeniz ile Marmara Denizi'ni bağlayan ve Asya ile Avrupa'yı ayıran İstanbul Boğazı'na ev sahipliği yapması nedeniyle, İstanbul'un jeopolitik önemi oldukça yüksektir.[21] Bugün tamamına yakını doldurulmuş olan ya da kaybolan doğal limanları vardır. Bu özellikleri yüzünden bölge toprakları üzerinde uzun süreli egemenlik anlaşmazlıkları ve savaşlar yaşanmıştır. Başlıca akarsular Riva, Kâğıthane ve Alibey dereleridir.[22] İl toprakları az engebelidir ve en yüksek noktası Kartal ilçesindeki Aydos Tepesi'dir.[22] İldeki başlıca doğal göller Büyükçekmece, Küçükçekmece ve Durusu gölleridir.[22] İl ve yakın çevresinde, Karadeniz ile Akdeniz makro iklimleri arasında geçiş özellikleri görülür.[22] Hava sıcaklıkları ve yağış ortalamaları düzensiz; bitki örtüsü dengesizdir.[22]

Kaynakça

  1. ^ "City mayors:Largest cities in the world by land area, population and density". citymayors.com. Son erişim 26 June 2015. 
  2. ^ Brown, DR. Evrick (28 May 2014). Walking in the European City. ISBN 9781472416179. 
  3. ^ "Turkey: Provinces and Major Cities". www.citytpopulation.de. Citypopulation. 31 December 2014. Son erişim 26 June 2015. The population of the Turkish cities and provinces according to census results and latest register-based tabulations 
  4. ^ "All urban agglomerations of the world with a population of 1 million inhabitants or more". www.citypopulation.de. Citypopulation. 1 April 2015. Son erişim 26 June 2015. 
  5. ^ "The Results of Address Based Population Registration System, 2017". Türkiye İstatistik Enstitüsü. 1 February 2018. Son erişim 1 February 2018. 
  6. ^ "Istanbul Fact Sheet" (PDF). www.istka.org.tr. ISTKA. Archived from the original on 20 April 2018. Son erişim 20 April 2018. 
  7. ^ "Cumhuriyet Dönemi'nde Ankara başkent yapılmışsa da İstanbul kültürel başkent olma özelliğini korumuştur." İstanbul, Anadolu Yayıncılık (1983), s.4086.
  8. ^ İstanbul Büyükşehir ve metropol
  9. ^ "İki kıta üzerine kurulu İstanbul, Türkiye'nin siyasi ve iktisadi merkezi olmayı sürdürmektedir." ("À cheval sur deux continents Istanbul demeure le pôle culturel et économique de la Turquie.") Istanbul, Michelin (2011), s. 106. ISBN 2-06-715438-9, 9782067154384
  10. ^ List of cities proper by population
  11. ^ PriceWaterhouseCoopers: U.K. Economic Outlook and Global City GDP Ranking 2005-2020 Full Report (PDF)
  12. ^ "İstanbul'a merhaba". istanbul.gov.tr T.C. İstanbul Valiliği. 10 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20150910051845/http://www.istanbul.gov.tr/Default.aspx?pid=12413. Erişim tarihi: 2009-07-28. 
  13. ^ [1] T.C. Kültür Bakanlığı Osmanlı başkentleri sayfası.
  14. ^ "Saltanatın kaldırılması, Cumhuriyetin ilanı ve halifeliğin kaldırılması" (pdf). hacettepe.edu.tr (Hacettepe Üniversitesi). 12 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20150412024202/http://www.ait.hacettepe.edu.tr:80/egitim/ait203204/II1.pdf. Erişim tarihi: 2009-07-29. 
  15. ^ Kaya, Önder (2010). "Byzas'ın yerinden Konstantin'in şehrine: İstanbul" (Türkçe). Cihan Payitahtı İstanbul. İstanbul: Timaş. ss. sf. 15-23. ISBN 978-605-114-165-5. 
  16. ^ "Çağlar boyu İstanbul". http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:7fkquRL90PwJ:dergi.istanbul.gov.tr/Default.aspx%3Fpid%3D518%26did%3D1%26sid%3D26+yar%C4%B1mburgaz+ma%C4%9Faras%C4%B1+M.%C3%B6.+400.000&cd=7&hl=tr&ct=clnk&gl=tr. Erişim tarihi: 29 Haziran 2010. 
  17. ^ "History of sedimentary infilling of Yarimburgaz Cave, Turkey". http://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/2027.42/34951/1/3_ftp.pdf. Erişim tarihi: 29 Haziran 2010.  (İngilizce) (WebCite®)
  18. ^ "İstanbul'un en eski yerleşimi: Yarımburgaz Mağaraları". 22 Ocak 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20150122234220/http://www.denizce.com:80/tunaturgay12.asp. Erişim tarihi: 29 Haziran 2010.  (WebCite®)
  19. ^ a b "Fikirtepe Kültürü". Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi. III. İstanbul: Tarih Vakfı Yayınları. 1993. ss. sf. 315, 316, 317. 
  20. ^ "İstanbul". Temel Britannica. IX. İstanbul: Ana Yayıncılık. 1993. ss. sf. 115. 
  21. ^ "Coğrafi konum ve stratejik önem". 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160305014208/http://www.ibb.gov.tr/sites/ks/tr-TR/0-Istanbul-Tanitim/konum/Pages/Cografi_Konum_ve_Stratejik_Onem.aspx. Erişim tarihi: 29 Haziran 2010.  (WebCite®)
  22. ^ a b c d e "İstanbul". Temel Britannica. IX. İstanbul: Ana Yayıncılık. 1993. ss. sf. 116.